در این مراسم که روز ۱۴ بهمن ۱۴۰۴ با حضور مدیران ارشد صنعت نفت و گاز، نظام بانکی، مدیران ارشد گروه مپنا و مهندسان و متخصصان دست‌اندرکار ساخت این کمپرسورها همراه بود، حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با تشبیه صنعت انرژی به سازه‌ای عظیم با اجزای به‌هم‌پیوسته اظهار کرد: اگر یکی از اجزای این سازه دقیق طراحی نشود یا هماهنگی لازم میان بخش‌ها وجود نداشته باشد، کل سیستم دچار ارتعاش می‌شود. توسعه صنعتی نیز مجموعه‌ای از تصمیم‌ها، فناوری‌ها، سرمایه انسانی و اعتماد متقابل است که باعث رشد کشور می‌شود.

ضرورت تحول دیجیتال و بهره‌گیری از هوش مصنوعی در صنعت انرژی

او با تأکید بر ضرورت تحول دیجیتال و بهره‌گیری از هوش مصنوعی در صنعت انرژی، گفت: امروز دیگر نمی‌توان صنعت را بدون داده، تحلیل و تصمیم‌گیری هوشمند تصور کرد؛ هوش مصنوعی در این حوزه نه یک انتخاب فناورانه، بلکه شرط بقاست.

افشین با اشاره به تغییر ماهیت رقابت در جهان امروز افزود: دوران تمرکز صرف بر افزایش ظرفیت تولید گذشته است. رقابت امروز بر سر بهره‌وری، پایداری، ایمنی و سرعت در دیدن و تصمیم‌گیری است و تحقق این اهداف بدون تحول دیجیتال و هوش مصنوعی ممکن نیست.

معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان رئیس‌جمهور با تأکید بر نقش داده‌های واقعی در تصمیم‌سازی گفت: زمانی که داده‌های واقعی نیروگاه‌ها وارد مدل‌های تصمیم‌سازی می‌شود، انتخاب فناوری دیگر مبتنی بر حدس یا تجربه شخصی نیست، بلکه بر اساس شواهد انجام می‌گیرد. از این رو، هوش مصنوعی در صنعت انرژی یک انتخاب فناورانه نیست، بلکه شرط بقاست.

او تصریح کرد: در آینده نزدیک، شرکت‌های بزرگ مانند مپنا ناگزیر به حرکت به سمت طراحی مبتنی بر هوش مصنوعی خواهند بود. به همین دلیل، مپنا باید از امروز این مسیر را آغاز کند.

تاکید بر نقش کلیدی مپنا

افشین با اشاره به نقش مپنا در توسعه زنجیره ارزش صنعت گفت: نقش مجموعه‌های بزرگ صنعتی مانند مپنا بسیار کلیدی است، زیرا بنگاه‌های بزرگ موتورهای اصلی حرکت زنجیره ارزش هستند. با روشن شدن این موتور، ده‌ها و صدها شرکت کوچک‌تر، دانشگاه‌ها، آزمایشگاه‌ها و نیروهای متخصص به حرکت درمی‌آیند و در همین نقطه است که اقتصاد دانش‌بنیان از شعار خارج شده و به واقعیت تبدیل می‌شود.

افشین در پایان سخنان خود خاطرنشان کرد: آنچه امروز در مپنا مشاهده می‌شود، نشانه آغاز مسیری است که در آن صنعت، فناوری و سرمایه انسانی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند تا آینده‌ای ساخته شود که بتوان به آن تکیه کرد.

راهکار چالش‌های ذخیره‌سازی گاز

مدیرعامل شرکت مهندسی و ساخت توربین مپنا (توگا) نیز در این رویداد، مسیر توسعه کمپرسورهای سانتریفیوژ گاز را در شرکت توگا و به دست مهندسان این شرکت تبیین کرد.

محمدرضا روشنی مقدم گفت: پروژه کمپرسورهای سانتریفیوژ فشار بالای مخزن ذخیره‌سازی گاز از سال ۱۴۰۰ آغاز شد و پس از پایان فاز مهندسی و تامین تجهیزات به مرحله تحویل رسیده است. این فناوری یک تجهیز کلیدی برای حل چالش‌های ذخیره‌سازی گاز محسوب می‌شود.

او سپس به دو توربین که در مپنا برای فشارافزایی پارس جنوبی توسعه یافته ‌است پرداخت و گفت: توربین MGT-35 که در آغاز فاز تامین است تا شهریور ۱۴۰۶ تحویل خواهد شد و توربین MGT-20  حدود 13 مگاوات نیز تا اسفند ۱۴۰۵ تحویل می‌شود.

مپنا؛ الگوی موفق مشارکت و هم‌افزایی

در ادامه، معاون وزیر نفت در امور مهندسی، پژوهش و فناوری، توانمندی گروه مپنا در توسعه فناوری را ستود و تصریح کرد: ما شاهد رونمایی نه فقط از یک محصول بلکه از یک الگوی موفق همکاری هستیم. اینکه بخش دولتی در کنار مجریان غیر دولتی هم‌افزایی داشته و گروه مپنا الگوی چنین همکاری موفقی است.

امید شاکری، گفت: دولت می‌تواند با تعریف پروژه و واگذاری هدفمند آن به شرکت‌های دانش بنیان به توسعه فناوری کمک کند. این روش می‌تواند سرمایه‌گذاری برای توسعه تکنولوژی و یادگیری فناوری را به عنوان یک سیاست توسعه‌ای در وزارت نفت تکرار کند. وظیفه ما اعتماد به شرکت‌های ایرانی و برداشتن موانع از پیش روی آنهاست. این رویکرد انگیزه سرمایه‌گذاری در یادگیری، توسعه فناوری و تقویت زنجیره صنعت را افزایش میدهد و این موضوع یک سیاست قطعی و تعهد خدشه‌ناپذیر وزارت نفت در زمینه ارتقای توان داخل است.

اجرای پیوست فناوری در قراردادهای توسعه‌ای

شاکری با اشاره به تأکید وزیر نفت بر اعتماد به شرکت‌های ایرانی گفت: وظیفه ما برطرف کردن موانع پیش روی شرکت‌های داخلی و ایجاد زمینه لازم برای رشد مؤثر آنها و ایفای نقش جدی‌تر در پروژه‌های صنعت نفت و گاز است. این موضوع را در دو محور مشخص پیوند توان داخل با پروژه‌های «تولید بار اول» که تجربه‌ای موفق در کشور بوده و تعریف و اجرای پیوست فناوری در قراردادهای توسعه‌ای دنبال می‌کنیم.

او افزود: پروژه‌ای که امروز شاهد رونمایی آن هستیم، در عمل نمونه‌ای از پیوست فناوری است که با تعریف درست پروژه، منجر به ارتقای سطح توانمندی‌های فنی شده است. خوشبختانه بر موضوع پیوست فناوری به‌تازگی در مصوبات شورای اقتصاد به‌عنوان الزام طرح‌های بزرگ توسعه‌ای تأکیدشده است و وزارت نفت به‌طور جدی آن را دنبال می‌کند.

اعتماد به شرکت‌های داخلی

سپس معاون وزیر نفت و مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران با اشاره به روند رو به رشد بلوغ صنعتی گروه مپنا با مدیریت جدید و طی سال‌های اخیر گفت: این پروژه با چنین مشخصات فنی پیچیده‌ای، شاید بسیاری را وسوسه می‌کرد که با توجه به حساسیت‌های پروژه شوریجه به سراغ خرید خارجی بروند تا ریسک سرمایه‌گذاری را به جان نخرند، اما در نهایت به یک شرکت ایرانی اعتماد شد و البته اطمینان را از سمت گروه مپنا دریافت کردیم.

سعید توکلی افزود: ما در چنین شرایطی می‌‌توانیم با حمایت از شرکت‌های داخلی موانع رشد را از سر راه آنها برداریم و در صورتی که این موانع برطرف شود، اتفاقات خوبی مانند این پروژه خواهد افتاد.

او همچنین تاکید کرد: نگاه ما به مپنا نه یک نگاه کارفرمایی و پیمانکاری، بلکه نگاهی از منظر مشارکت استراتژیک است.

در پایان این مراسم ضمن بازدید از بخش‌های مختلف سالن‌های تولید کارخانه مهندسی و ساخت توربین مپنا (توگا) از کمپرسورهای فشار بالای ذخیره‌سازی گاز ساخت گروه مپنا با حضور معاون علمی رئیس‌جمهور، معاون وزیر نفت در امور مهندسی، پژوهش و فناوری، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران مدیرعامل گروه مپنا رونمایی شد.

کمپرسورهای مپنا در پروژه ذخیره‌سازی گاز شوریجه

کمپرسورهای سانتریفیوژ فشار بالای پروژه فاز دوم مخزن ذخیره‌سازی گاز شوریجه که طراحی و ساخت آن‌ها به‌طور کامل توسط شرکت مهندسی و ساخت توربین مپنا (توگا) انجام شده است، گاز دریافتی از خطوط سراسری IGAT را دریافت کرده و فشار آن را از ۴۹ بار تا حداکثر ۳۴۵ بار، در دو مرحله و با آرایش تَندِم افزایش داده و به‌منظور بهره‌برداری در پیک مصرف به مخازن زیرزمینی تزریق می‌کند.

در این مجموعه، کمپرسور فشار پایین (LP) به صورت Straight-Through و کمپرسور فشار بالا (HP) به صورت Back-to-Back  طراحی و اجرا شده‌اند. توربین گاز MGT-30 با توان ۲۵ مگاوات، گشتاور مورد نیاز این کمپرسورها را فراهم نموده و حداکثر سرعت کاری آن‌ها نیز به ۱۳٬۳۸۰ دور بر دقیقه می‌رسد.

پیکربندی یادشده، عملکردی پایدار، راندمان بالا و سطح مطلوبی از قابلیت اطمینان را در شرایط عملیاتی پروژه تضمین می‌کند.

طراحی و ساخت کمپرسورهای سانتریفیوژ تا فشار ۱۸۰ بار از دهه ۱۳۹۰ در شرکت توگا و برخی شرکت‌های دیگر به‌صورت متعارف انجام ‌شده است؛ با این حال، توسعه کمپرسورهای سانتریفیوژ برای فشارهای بالاتر از این سطح، به‌دلیل پیچیدگی‌های قابل ‌توجه در رفتار آیرودینامیکی سیال، اثرات هم‌زمان آن بر پدیده‌های ارتعاشی و مکانیکی اجزا و همچنین الزامات پیچیده طراحی، ساخت و آزمون که بعضاً نیازمند زیرساخت‌های ویژه است، تاکنون در انحصار معدودی از شرکت‌های ژاپنی و غربی قرار داشته است. از این‌رو، تحقق این دستاورد، گروه مپنا را در میان معدود سازندگان دارای رفرنس در حوزه طراحی و ساخت کمپرسورهای سانتریفیوژ فشار بالا قرار داده و نقطه عطفی مهم در توسعه توانمندی‌های بومی و مهندسی پیشرفته صنعت کشور به‌شمار می‌آید.

از دیگر کاربردهای این نوع کمپرسورها می‌توان به تزریق گاز به چاه‌های نفت با هدف حفظ و افزایش ضریب برداشت اشاره کرد. این دستاورد امکان تأمین کامل نیازهای کشور را در این بخش فراهم ساخته است.

این کمپرسورها با موفقیت کلیه آزمون‌های مکانیکی و تست‌های عملکردی بر اساس استانداردهای بین‌المللی را پشت سر گذاشته‌ است.